讲义:利用构造等比数列法(待定系数法)推导斐波那契数列通项公式
一、 斐波那契数列的定义
斐波那契数列 ${F_n}$ 的递推关系式为: $$ \begin{cases} F_1 = 1 \\ F_2 = 1 \\ F_n = F_{n-1} + F_{n-2} \quad (n \ge 3) \end{cases} $$
我们的目标是:求出它的通项公式 $F_n$。
二、 核心思想与构造目标
对于二阶线性递推数列 $F_n = F_{n-1} + F_{n-2}$,我们希望通过引入一个常数 $\lambda$,将其转化为等比数列的形式。
假设存在一个常数 $\lambda$,使得递推式可以改写为: $$ F_n - \lambda F_{n-1} = k (F_{n-1} - \lambda F_{n-2}) $$ 如果能找到这样的 $\lambda$ 和常数 $k$,那么数列 ${F_n - \lambda F_{n-1}}$ 就是一个公比为 $k$ 的等比数列。
三、 利用“待定系数法”求解参数
1. 展开与整理
将上述假设的等式展开: $$ F_n - \lambda F_{n-1} = k F_{n-1} - k \lambda F_{n-2} $$ 移项,把含有 $F_{n-1}$ 的项合并: $$ F_n = (\lambda + k)F_{n-1} - k\lambda F_{n-2} $$
2. 对比系数
将上式与原斐波那契递推式 $F_n = 1 \cdot F_{n-1} + 1 \cdot F_{n-2}$ 进行对应系数比较: 1. $F_{n-1}$ 的系数: $\lambda + k = 1$ 2. $F_{n-2}$ 的系数: $-k\lambda = 1 \implies k\lambda = -1$
3. 求解特征方程
由 $\lambda + k = 1$ 可知 $k = 1 - \lambda$。将其代入 $k\lambda = -1$ 中: $$ \lambda(1 - \lambda) = -1 $$ 展开得: $$ \lambda - \lambda^2 = -1 $$ 移项整理,得到关于 $\lambda$ 的一元二次方程(也称为特征方程): $$ \lambda^2 - \lambda - 1 = 0 $$
利用求根公式 $\lambda = \frac{-b \pm \sqrt{b^2 - 4ac}}{2a}$,解得两个根: $$ \lambda_1 = \frac{1 + \sqrt{5}}{2}, \quad \lambda_2 = \frac{1 - \sqrt{5}}{2} $$
四、 构造两个等比数列
因为该二次方程有两个不同的根 $\lambda_1$ 和 $\lambda_2$,我们可以得到两个不同的递推关系:
-
当 $\lambda = \lambda_1$ 时,$k_1 = 1 - \lambda_1 = \lambda_2$(因为 $\lambda_1 + \lambda_2 = 1, \lambda_1\lambda_2 = -1$),递推式为: $$ F_n - \lambda_1 F_{n-1} = \lambda_2 (F_{n-1} - \lambda_1 F_{n-2}) $$ 这说明数列 ${F_n - \lambda_1 F_{n-1}}$ 是以 $\lambda_2$ 为公比的等比数列。
-
当 $\lambda = \lambda_2$ 时,同理可得: $$ F_n - \lambda_2 F_{n-1} = \lambda_1 (F_{n-1} - \lambda_2 F_{n-2}) $$ 这说明数列 ${F_n - \lambda_2 F_{n-1}}$ 是以 $\lambda_1$ 为公比的等比数列。
五、 求解通项公式 $F_n$
为了方便书写,我们令: * 黄金分割率 $\alpha = \lambda_1 = \frac{1 + \sqrt{5}}{2}$ * 共轭根 $\beta = \lambda_2 = \frac{1 - \sqrt{5}}{2}$ 易知:$\alpha + \beta = 1$,$\alpha\beta = -1$,且 $\alpha - \beta = \sqrt{5}$。
由前面的分析,我们有: 1. $F_n - \alpha F_{n-1} = \beta (F_{n-1} - \alpha F_{n-2}) = \dots = (F_2 - \alpha F_1)\beta^{n-2}$ 2. $F_n - \beta F_{n-1} = \alpha (F_{n-1} - \beta F_{n-2}) = \dots = (F_2 - \beta F_1)\alpha^{n-2}$
两式相减消去 $F_{n-1}$: 由 (1) - (2) 可得: $$ (\beta - \alpha) F_{n-1} \quad \text{(此方法稍微绕远,我们直接用两式作差法)} $$
更简便的做法:将两个等比数列的通项结果直接作差。 由 $F_n - \alpha F_{n-1} = (1 - \alpha)\beta^{n-2} \cdot \dots$ 两式联立,我们可以直接设 $F_n$ 的通项形式为: $$ F_n = C_1 \alpha^n + C_2 \beta^n $$ 其中 $C_1$ 和 $C_2$ 是待定常数。
利用前两项 $F_1 = 1, F_2 = 1$ 代入: 1. 当 $n = 1$ 时:$C_1 \alpha + C_2 \beta = 1$ 2. 当 $n = 2$ 时:$C_1 \alpha^2 + C_2 \beta^2 = F_2 = 1$
联立方程组: $$ \begin{cases} C_1 \alpha + C_2 \beta = 1 \ C_1 \alpha^2 + C_2 \beta^2 = 1 \end{cases} $$
将第一个方程两边同乘以 $\alpha$: $$ C_1 \alpha^2 + C_2 \alpha\beta = \alpha $$ 用该式减去第二个方程: $$ C_2 (\alpha\beta - \beta^2) = \alpha - 1 $$ 因为 $\alpha + \beta = 1 \implies \alpha - 1 = -\beta$,且 $\alpha\beta = -1$,代入得: $$ C_2 (-1 - \beta^2) = -\beta \quad (\text{此处可直接利用行列式或矩阵求解更快捷}) $$
矩阵/代数简化解法:
由 $\alpha$ 和 $\beta$ 是 $\lambda^2 - \lambda - 1 = 0$ 的根,满足 $\alpha^2 = \alpha + 1$, $\beta^2 = \beta + 1$。 代入初始条件: * $n=1 \implies C_1 \alpha + C_2 \beta = 1$ * $n=2 \implies C_1 (\alpha+1) + C_2 (\beta+1) = 1 \implies (C_1\alpha + C_2\beta) + (C_1 + C_2) = 1$
因为 $C_1\alpha + C_2\beta = 1$,代入上式得: $$ 1 + (C_1 + C_2) = 1 \implies C_1 + C_2 = 0 \implies C_2 = -C_1 $$
将其代入 $n=1$ 的方程: $$ C_1 \alpha + (-C_1)\beta = 1 \implies C_1(\alpha - \beta) = 1 $$ 因为 $\alpha - \beta = \frac{1+\sqrt{5}}{2} - \frac{1-\sqrt{5}}{2} = \sqrt{5}$,所以: $$ C_1 = \frac{1}{\sqrt{5}}, \quad C_2 = -\frac{1}{\sqrt{5}} $$
六、 最终结论(Binet 公式)
将 $C_1$ 和 $C_2$ 的值代入 $F_n = C_1 \alpha^n + C_2 \beta^n$ 中,得到斐波那契数列的通项公式:
$$ F_n = \frac{1}{\sqrt{5}} \left[ \left(\frac{1+\sqrt{5}}{2}\right)^n - \left(\frac{1-\sqrt{5}}{2}\right)^n \right] \quad (n = 1, 2, 3, \dots) $$
—— 本文来自火龙信奥(义乌睿码科技):义乌青少年信息学奥赛与编程教育平台,专注 CSP-J/S、NOIP、GESP 竞赛培训,线上线下融合教学,助力编程升学。网址:hlcoding.com